07 december 2018

BASILIEK VERSUS GEKTE



Van Keulen naar Boulogne langs de handelsroute van de Baltische Zee naar de Noordzee en zo verderop naar Engeland zet Hermes Rothnacum op de kaart van het Oude Europa. Alle tijden trekt hij door. Donkere middeleeuwen, beeldenstorm, revoluties, bezetting, voogdij. Hij, de vrijgelaten Helleense slaaf en latere stadsprefect van Rome. Overheen zijn dood maakt hij van zijn postume adoptiestad Ronse een parel in het hart van het mooiste dal van Vlaanderen.

Jaar na jaar torsen we als Ronsenaars behalve het schrijn met zijn relieken ook alle ontsporingen van het donkerste zelotische doemdenken met ons mee. Wat onze tocht dwars doorheen die eeuwen van duistere dogmatiek vol vervolging marteling dood en vernieling daarbij zo bijzonder maakt is datgene wat we overhouden aan mysterie en schoonheid, zingeving en betekenis. Dat alles bij de klank van twee eenvoudige bellen.

Pint Ludwig Wittgenstein ons vast op de grenzen van taal bij de evolutionaire verkenning van de diepste werkelijkheid, doet Thomas Kuhn hetzelfde met de limieten van de over elkaar schuivende wetenschappelijke paradigma’s, dan blijft in de ommegang de verwondering van De Kleine Prins helemaal overeind en ongeschonden.

Want het hart
heeft redenen
die de rede niet kent.

De Ommegang bewandelt al eeuwen diezelfde wonderbare sacrale cirkel rond Ronse ter reflectie. In die eindeloze trektocht overstijgt Hermes de waan van de tijd, houden bellenmannen en dragers van het schrijn onverstoorbaar sereen de kaap op het sublieme, het wonderbare en het onzegbare. Er zijn geen woorden voor om dàt gevoel te beschrijven.

In een wereld vol haat en gebakken lucht is kijken met het hart de enige optie die ons rest. Want je gooit bij je levenslange trektocht vanuit de duisternis naar het licht het paradigma van je eigen tijd niet zomaar hoogmoedig overboord.

Vol hoop en vertrouwen in de generaties van morgen koester je integendeel als mens van deze tijd de schoonheid van de natuur om je heen als je eigen deus ex machina. Met in het hart die ongerepte verwondering voor het al. Deus sive natura, jawel dus waarde Spinoza.

Dàt is de pure meerwaarde van Hermes. Met of zonder basiliek en wondermooie crypte als toevlucht tegen de gekte alom.

Met zijn subliem zwerfgoed door dat uniek landschap maakt Hermes vanuit zijn Oude Vrijheid - en vanaf morgen meer dan ooit - van Ronse een open hartelijke stad op de grens van oude en nieuwe werelden en culturen.

Een kostbaar werelderfgoed dat we als Ronsenaars tot onze laatste stap trots zullen blijven koesteren.

05 december 2018

EEN BASILIEK VOOR RONSE

GEEF HERMES WAT
ZIJN STAD TOEKOMT.




‘Beste

Binnenkort zal een bijzondere gebeurtenis plaatsvinden in verband met de Sint-Hermeskerk van Ronse en de cultus van haar patroonheilige. Dit uitzonderlijk gebeuren wordt een historische datum in de geschiedenis van de stad en zal meteen ook afstralen op het bisdom Gent en zelfs op de rest van het land.

Het is dan ook met fierheid dat wij u hiervan op de hoogte willen brengen tijdens een persconferentie die voorgezeten wordt door Monseigneur Luc Van Looy, bisschop van Gent.

De bekendmaking en toelichting hebben plaats
op zaterdag 8 december 2018 om 18 uur
in het unieke kader van de Sint-Hermescrypte, gelegen in de Sint-Hermesstraat,
in het historische centrum van Ronse.

Michel T’Joen, Pastoor-Moderator van de parochie Ronse
Luc Dupont, Burgemeester van de stad Ronse’




Tot zover een uitnodiging - op naam en gericht aan de verzamelde pers vanwege zowel de stad Ronse als het bisdom Gent - die me hier in Ronse tussen alle Wetstraatpraatjes in als een weldoend warm windeke recht vanuit Rome komt aangewaaid.



Als ik over dat 'uitzonderlijk gebeuren dat zal afstralen op het hele land' zelf mijn eigen 'Gok van Hermes' wagen mag, dan krijgt - zoals ik in deze blog al vele maanden eerder meldde - de Ronsese Sint-Hermeskerk met de vermaarde prachtige crypte eronder de zeer terecht en dik verdiende status van basiliek. Kroniek van een aangekondigd kerstgeschenk.

03 december 2018

THE PLACE TO BE



Zijn wij dan de laatste hardnekkige thuisblijvers in The Place to be? Niet dat we er nooit op uit willen. Maar dan hooguit om te checken of het gras werkelijk groener is op een ander. Zien of het paradijs zoveel meer te bieden heeft dan de gele koolzaadglooiingen op de flanken van de door ons geliefde Kwaremont, het lippenrood van de klaprozenvelden aan de door ons vervloekte Koppenberg. Anders dan de definitieve verhuizers willen we vooral telkens weer opnieuw bevestigd zien dat het nergens beter wordt dan hier.

Echte verlaters trekken hier vol verwachtingen voor goed weg. Uitgekeken als ze zijn op altijd diezelfde traditionele gebruiken en rituelen. Hun gaandeweg verstikkend gevoel voor altijd vastgepind te blijven op afkomst, entourage, oude familiegeschiedenissen. Vastgeklikt als ze zich weten in al te voorspelbare tafelgesprekken, beklemmende sociale druk, onvergankelijke vetes, verse rancunes, vette roddels, verplichte afspraken, begrafenissen, societytoestanden met of zonder strik, serviceclubs, gilden, statuskikkerpoelen, opgeklopte haatpraat, geniepig om je heen sluipend gif, nijd, erfeniskwesties, verhalen vol opgeblazen mystiek over ‘klapgeld’ en ‘leggeld’. Alsof dit alles elders wegvalt. Alsof je in het midden van elders niet zelf zo’n hopeloos vermaledijde transmigrant wordt. Voor altijd een indringer tegenover de plaatselijke incrowd. Een ‘pigeon’ voor de goedlachse boulisten. Het vers aangewaaide duifje dat in al zijn argeloosheid en enthousiasme om het nieuw veroverde vrijgevochten stekje eens goed gemolken zal worden. Door de schilder. De timmerman. De loodgieter. De verzamelde corporatie ter plekke.

De vertrekkers waagden al jong hun kans als tabaksplukker in Canada. ‘The sky is the limit’, stond er op het postkaartje dat ze ons veel later nastuurden op het nu door hen definitief vaarwel gezegd thuisfront. Sommigen werden in hun nieuwe verre buitenlanden heel gelukkig. Anderen heel welvarend. Nog anderen in zeldzame gevallen het ene én het andere. Er waren er die hun nieuw lief (vol ongeboren leven onder de bloemetjesjurk) volgden naar het promised land. Waar de pijn van het zijn minder zwaar zou zijn. Maar het hart blijft een eenzame knager. Anderen verdwenen dan weer achter zelf gekozen tralies. Ze vielen en knielden voor god en werden abt van de abdij van West-Vleteren of prelaat in Rome met of zonder ronkend Verdrag. Weer anderen trokken Broederlijk Delend de wijde Derde Wereld in naar welluidende landen vol wereldwinkel koffiebonen en fairtrade bananen. Of ze werden vorstelijk welvarend zakenman in Hong Kong. Vliegenier in Costa Rica. Jager op groot wild met als hoogtepunt van vernieling The Big Five out of Africa. Nog anderen werden B&B’er op Booking.com. Op naar de mistral die je des winters gek maakt.

‘The Place To Be’ is hier in de komende maanden bij leven en welzijn mijn ultieme verhaal van dat collectief geheugen eer het voor goed vervaagt en verdwijnt in de nevelen van de tijd. Mijn inventaris van al die almaar voort razende jaren. Het verhaal van de blijvers in The Place To Be. De petite histoire op de achtergrond van de grote gebeurtenissen vanuit onze duizelingwekkend snel wijzigende couleur locale.

Ik wens mijn fidele lezers
evenveel leesgenoegen
als het geval is met
mijn eigen schrijfplezier
omtrent The Place To Be.

28 november 2018

KLIMAATNEUTRALE FABELS



Europa wil de eerste ‘klimaat-neutrale’ economie van de planeet aarde worden. Energie-efficiëntie. Hernieuwbare energie. Fossiele brandstoffenstop. Elektrificatie. Schone luchtvaart. Het klinkt als een gezamenlijke brief aan Sinterklaas van een klasje genetisch verknipte vlegels. Bij hun wensbrief een six-pack recycleerbare blikjes in plasticverpakking, een bundel vers gemanipuleerde rapen en bespoten wortels.

Ik denk niet dat Stephen Hawking in de Sint geloofde. ‘De aarde wordt vanuit zoveel hoeken bedreigd, dat ik moeilijk nog positief kan blijven’ schrijft hij in zijn afscheid van deze planeet. ‘Onze natuurlijke hulpbronnen worden met alarmerende snelheid leeggezogen. Stijgende temperaturen, smeltend poolijs, ontbossing, overbevolking, ziekte, oorlog, voedselgebrek, watergebrek en decimeren van het aantal diersoorten. Al deze problemen zijn oplosbaar. Geen ervan is opgelost. De opwarming van de aarde wordt door ons allemaal veroorzaakt. We willen auto’s, reizen en een hogere levensstandaard. Het probleem is dat het, tegen de tijd dat mensen echt doorhebben wat er echt aan de hand is, te laat kan zijn. Toch zijn er veel politici die de realiteit van de door de mens veroorzaakte klimaatverandering of het vermogen van de mens die te stoppen blijven ontkennen. Hierdoor bestaat het gevaar dat de opwarming van de aarde zichzelf gaat in stand houden. Als het al niet zover is’.

Ook de ondernemerswereld wil nu snel een echte transitie-switch. Anders is ook de economische schade niet meer te overzien bij zowel werkgevers als werknemers. Voor de opgestapte Franse minister van Ecologische Transitie Nicolas Hulot is de paradox al langer duidelijk. Nicolas Hulot :‘On ne doit pas opposer la fin du mois avec la fin du monde’. De transitie naar schone energie kan dus niet zomaar. De Franse president Emmanuel Macron zegt nu zowel zijn ex-minister Hulot als het gele volksprotest ‘bien compris’ te hebben. Macron: ‘Dat sommige mensen het op het einde van de maand moeilijk hebben om de eindjes aan mekaar te knopen, mag geen reden zijn om de klimaatuitdaging niet ernstig te nemen. Er is inderdaad het einde van de maand en het einde van de wereld. We gaan ons om allebei bekommeren’. Macron wil niet dat de ecologische ommezwaai de ongelijkheid nog doet toenemen.

Door de stijging van de temperatuur van het zeewater smelten de ijskappen en komen enorme hoeveelheden kooldioxide vrij van de oceaanbodem. Door deze beide effecten kan ons klimaat gaan lijken op dat van Venus. Maar dan wel met een temperatuur van 250 graden Celsius. En kokendhete regens van zwavelzuur. Stephen Hawking.

Laat nu net éen van de zeven Europese opties om de klimaatopwarming tegen te gaan het opvangen en opslaan van C02 zijn. Noorwegen is vragende partij om Europees CO2 op te halen en... onder de zeebodem op te slaan. Heel opmerkelijk. Het smelten van de ijskappen aan Noord- en Zuidpool reduceert de fractie van de zonne-energie die naar de ruimte wordt teruggekaatst, waardoor de temperatuur verder stijgt. Tegelijk doet de klimaatverandering het amazonewoud en de andere regenwouden zienderogen krimpen. Ze maakt aldus een einde aan een van de belangrijkste manieren waarop koolstofdioxide uit de atmosfeer wordt gehaald. Het stijgen van de temperatuur van het zeewater kan het afgeven van grote hoeveelheden kooldioxide die nu nog vastzitten op de oceaanbodem in de vorm van waterstofverbindingen tot gevolg hebben. Deze beide verschijnselen zullen het broeikaseffect nog doen toenemen en daarmee de opwarming van de aarde versterken.

Zelf hoeft Stephen Hawking het bewijs van die postume waarschuwing gelukkig voor hem niet meer bevestigd te zien. Hij rust in vrede onder de sterren en de zwarte gaten. Bijgezet als hij is in Westminster Abbey tussen zijn persoonlijke helden Isaac Newton en Charles Darwin.

‘Mijn Tuin van Heden’. Dagboeknotities.
(Illustratie: Het station van Ronse door Vincent Gyselinck).

26 november 2018

MIJN TUIN VAN HEDEN

HAWKING IN THE SKY



Met ondergekoelde Britse humor refereert Stephen Hawking in zijn laatste notities aan de Nobelprijs die hem nooit te beurt zal vallen.
Hawking : ‘Als we er ooit in slagen twee bundels deeltjes tegen elkaar te doen kletsen zouden er bij sommige botsingen wel eens micro-zwarte gaten kunnen ontstaan. Dan krijg ik die Nobelprijs misschien toch nog’. En daaronder, in een voetnoot mét sterretje: ‘Nobelprijzen worden niet postuum uitgereikt. Deze ambitie zal dus jammer genoeg nooit vervuld worden.’

Ondanks zijn spierziekte bleef Hawking tot op het laatst zijn verbeten zoektocht naar zwarte gaten volhouden en aan een breed publiek uitleggen. Het maakte hem razend populair. Toch kreeg hij dus nooit de Nobelprijs. De reden hiervoor is simpel: het kan nog miljarden jaren duren eer zijn bevindingen over zwarte gaten wetenschappelijk zullen kunnen weerlegd dan wel bewezen worden. En laat dat nu net een van de vereisten zijn om in aanmerking te komen voor de Nobelprijs. Toch erkende de Zweedse Koninklijke Academie voor Wetenschappen het belang van Hawking. En nog wel op een bijzondere manier.

‘Hij heeft belangrijke bijdragen geleverd aan de wetenschap. Zijn levenspad toont aan dat er veel meer is in de wereld dan de Nobelprijs.’

Overigens kunnen we de eerste miljard jaren voorlopig maar beter niet in zo’n zwart gat achter de gevraagde bewijzen aan gaan hollen. Op de vraag wat er volgens hem gebeurt als we als ruimtereizigers van de toekomst in zo’n gat belanden, antwoordt Hawking (net voor zijn eigen eerste en laatste eeuwigdurende ruimtereis) ‘dat we in dat geval al tot spaghetti zullen zijn uitgerekt, nog voor we de horizon ervan hebben bereikt’.

Ook al zweeft Hawking nu met zijn zeer geavanceerd vakjargon over ‘denkbeeldige tijd’ en ‘meervoudige geschiedenissen van alles’ nu in elf dimensies vele hemels boven de onze, toch vind ik het razend boeiend hoe hij tot op het laatst onveranderlijk optimistisch blijft vertrouwen (bijna schreef ik 'geloven') in de cruciale rol van de wetenschap om al die ultieme Grote Vragen met oeverloos geduld, eindeloos veel courage en heel veel ratio te ontrafelen. Hoe is alles begonnen? Zullen we overleven in de resterende miljarden jaren die ons nog resten na de oerknal? Want als de tijd van dit heelal ( eentje maar van de talloze miljarden - incluis sterrenstelsel en planeten) erop zit, komt onze goede vriendin de zon ons allemaal helemaal opbranden. Het zegt iets over de mens: alles en niets tegelijk.

L'Homme est un roseau.
Mais un roseau pensant.
Blaise Pascal. Pensées.


Gaat kunstmatige intelligentie het van ons overnemen? Wordt de mensheid gaandeweg opgesplitst in een genetisch gemanipuleerde elite enerzijds en een tot uitsterven gedoemd onaangepast verknecht slavendom anderzijds? Van de vraag alleen al krijgt een mens het koud. Ik toch. Ik zie ze zo al voor me, de genetisch gemanipuleerde esthetisch bijgestuurde amper nog zo te noemen menselijke robots. Formerly known as humans.

Op de vraag of er volgens hem ‘elders dan hier op aarde’ intelligent leven bestaat, antwoordt Hawking heel subtiel: ‘Bestaat er dan intelligent leven op aarde?’ Scherper kan je de aanstormende gekte alom niet gezegd krijgen. Dan serieuzer hoewel, toch alweer met die heerlijke dubbele bodem: 'Als er intelligent leven is elders, moet het wel op heel grote afstand zijn. Anders had het de aarde wel bezocht. En ik denk dat we het gemerkt zouden hebben'.

Voor Hawking blijft een van de grootste stappen in de evolutie de geschreven taal. Vergelijkbaar met de versnelde ontwikkeling na de DNA Helix .

Zie ik schoolmeester
Ludwig Wittgenstein
in de vuist lachen
daar in dat Alpenklasje?


Taal met al haar betekenissen en vooral haar beperkingen betekende immers dat voor het eerst in de evolutie informatie, anders dan alleen genetisch via het DNA, voortaan van generatie tot generatie kon worden overgedragen.

Hawking: ‘Er verschijnen zo’n 50.000 nieuwe boeken in het Engels per jaar met pakweg honderd miljard bits aan informatie. De snelheid waarmee nuttige informatie kan worden toegevoegd is miljoenen, zo niet miljarden keren zo groot als met DNA. Het extern vastleggen – in boeken en andere vormen van langdurige opslag – is enorm gegroeid’...‘We zijn misschien niet sterker of intelligenter dan onze in grotten wonende voorouders, maar wat ons van hen onderscheidt, is de kennis die we de afgelopen tienduizend jaar en met name de laatste driehonderd jaar verzameld hebben. Als je vandaag een boek per dag zou lezen, dan zou je zo’n vijftienduizend jaar nodig hebben om alle boeken te lezen die nu in een nationale bibliotheek staan. En er zijn er nog veel meer dan dat. Dit betekent dat niemand meer kan beheersen dan een mespuntje van alle kennis. Mensen moeten zich vandaag dus specialiseren op steeds engere terreinen.'

'Een nog grotere beperking en gevaar voor toekomstige generaties is dat we nog steeds instincten hebben. In het bijzonder de agressieve impulsen die we ook al hadden toen we nog in grotten woonden. Agressie in de vorm van het onderwerpen of vermoorden van andere mannen en hun vrouwen en voedsel afnemen heeft absoluut een voordeel gehad om te overleven, zelfs tot op heden. Maar nu kan dat instinct de hele mensheid uitroeien en een groot deel van het leven op aarde’.

Een kernoorlog blijft voor Hawking nog steeds het grootste gevaar dat ons bedreigt.

‘Maar er zijn meer gevaren. Zoals het verspreiden van genetisch gemanipuleerde virussen. Of het instabiel worden van het broeikaseffect’.

By the way, wat was er dan eigenlijk voor die Big Bang?

Volgens Hawking is de vraag zinloos. Zoiets als vragen wat er ten zuiden van de zuidpool ligt. Zinloos omdat er geen tijdsbegrip bestaat om ernaar te verwijzen. De concepten tijdruimte (Einstein) en zwaartekrachtkromming bestaan alleen in dit tijdgebonden tijdelijk heelal.

Hoe past hij God in de manier waarop hij begin en het eind van dat heelal begrijpt?

Hawking: ‘De vraag is of de manier waarop het heelal begon, door God gekozen is om redenen die we niet kunnen begrijpen. Of dat die manier gedetermineerd is. Dat wil zeggen: bepaald door een natuurwet. Ik geloof het laatste. Als je wil, kun je de natuurwetten God noemen. Maar dan is het geen persoonlijke god die je zou kunnen ontmoeten en vragen stellen.’

Zie ik nu mijn
goede vriend Spinoza
zitten genieten achter
zijn vers geslepen lenzen?
Deus sive natura, beste Baruch.


Hawking: ‘We kennen nu de wetten die bepalen wat er gebeurt in de meest extreme omstandigheden. Zoals bij de oorsprong van het heelal of in zwarte gaten. De rol die de tijd gespeeld heeft aan het begin van het heelal is volgens mij de uiteindelijke sleutel die we nodig hebben om de behoefte aan een Grote Ontwerper ongedaan te maken. Te ontdekken hoe het heelal zichzelf geschapen heeft. Je kunt niet in een tijd voor de oerknal komen omdat er voor de oerknal geen tijd bestond. Eindelijk hebben we iets ontdekt dat geen oorzaak heeft, omdat er geen tijd was waarin een oorzaak kon bestaan. Voor mij betekent dit dat een schepper niet mogelijk is: omdat er geen tijd bestond waarin die Schepper zou hebben bestaan’.

‘Als mensen mij vragen of een god het heelal geschapen heeft, antwoord ik dat de vraag zelf onzinnig is. Het is net zoiets als vragen waar de rand van de aarde is. De aarde is een bol en die heeft geen rand. Dus ernaar zoeken is een zinloze bezigheid. Geloof ik? Ieder van ons staat het vrij te geloven wat hij of zij wil en naar mijn mening is de eenvoudigste verklaring dat er geen god is. Niemand heeft het heelal geschapen en niemand bepaalt ons lot’.

Dat brengt Hawking tot volgend diepgaand inzicht. Bepaald sterk in het licht van de eeuwigheid die hij sindsdien zelf is ingegaan en het vrijwel bovenmenselijk levenslot dat hem door de spierziekte ten deel was gevallen.

Hawking: ‘Volgens mij is geloven in een hiernamaals slechts wishful thinking. Er is geen enkel bewijs voor. Het gaat in tegen alle wetenschappelijke kennis. Ik denk dat we na onze dood terugkeren tot stof. In één opzicht leven we echter door en dat is door onze invloed en in onze genen die we aan onze kinderen doorgeven. We hebben dit ene leven om het grootste ontwerp van het universum te kunnen waarderen. En ik ben daar bijzonder dankbaar voor.’

En wij zijn hem dankbaar voor zijn voorbeeld. Van hardnekkige strijd en niet aflatende zoektocht. Stephen Hawking wordt ondermeer daarom terecht beschouwd als een van ’s werelds grootste wetenschappers sinds Einstein. Dertig jaar lang was hij Professor of Mathematics aan de universiteit van Cambridge. Hij overleed op 14 maart dit jaar na zijn jarenlange strijd tegen de spierziekte. Een gevecht dat eenieder wereldwijd volgde. Zijn postuum boek is gebaseerd op zijn persoonlijk archief. Het is voltooid in samenwerking met zijn academische collega’s, zijn familie en de Stephen Hawking Estate. Het is nu al een internationale bestseller, hoe moeilijk sommige passages ook zonder doctoraat in de natuurkunde en de wiskunde. Maar duizelingwekkend boeiend, dat wel. Een deel van de royalty’s gaat naar het goede doel.

‘De antwoorden op de grote vragen’. Stephen Hawking. Spectrum.
Foto Julie Vancaeneghem: Lars met zijn neefje Rémi.

14 november 2018

MIJN TUIN VAN HEDEN



DAT HET NOOIT GEDAAN ZAL ZIJN

Schrijven wat héééérlijk hoor ik Jan Mulder bezig op de radio. ‘Je personages gaan met jou aan de haal, sleuren je mee in je verhaal...’

Mulder is Neerlands hoop voor al wie zichzelf vanuit vertwijfeling wijsmaken zou dat er een houdbaarheidsdatum staat op schrijfdrift. ‘Mulderke’, Gouden Schoen, Gouden Pen, begenadigd verteller publiceert in de vierenzeventigste herfst van zijn wondere jongensjaren zijn grote Groninger heimatroman. Voor al wie vergeten zou dat ‘couleur locale’ niks anders is dan de wereld zelf . Maakt niet uit waar.

Ja Jan Mulder schrijven is heerlijk, een leven lang. Met of zonder naam en faam. Je gaat er voor zitten. Je duikt in je schriftjes. Je observeert en noteert. Je blijft er voor wakker. Op de rug van de dansende lettertjes schiet je uit de teletijdmachine je eigen droom wereld in. Je vergeet voor even alle kommer en kwel om je heen. De smoelen van Trump. De uitsluiting van kinderen op school. Hun uitbuiting in het arbeidsproces, in de oorlog, de prostitutie. Ja Jan Mulder schrijven is genadeloos héérlijk.

En lezen: ook. Ik weet niet wat ik het liefste doe. Als ik een tijd schrijf, wil ik weer gaan lezen. En omgekeerd. ‘De Heilige Rita’ van Tommy Wieringa bij een warme choco middenin de Gentse studentendrukte. Met de taalvirtuositeit van Wieringa er als warme appeltaart bovenop.

Of dan de ovenverse Goncourt van Nicolas Matthieu die je in zijn onnavolgbare taalidioom als geen ander confronteert met de botsing van generaties en het doorschuiven van tijdskaders, als brekende aardplaten over en door elkaar. Een en al begeerte. Dat eeuwige verlangen naar alles wat verglijdt zodra het er is. Ongrijpbaar geluk, gevuld met herinneringen aan vroeger en nieuwe verlangens. Het nu. De tijd van een bliksemsnelle indruk die je noch bevatten noch vatten kan. Een héééérlijk gevoel dat alweer wegschuift en plaats maakt voor almaar andere begeerte.

Het besef dat het
nooit gedaan zal zijn
toch ooit ophouden zal.

‘Mijn Tuin van Heden’.
Dagboeknotities.


‘Liefde en Aardbevingen’. Jan Mulder. De Bezig Bij.
‘De Heilige Rita’. Tommy Wieringa. De Bezige Bij.
‘Leurs enfants après eux’. Nicolas Matthieu. Actes Sud.

07 november 2018

MIJN TUIN VAN HEDEN

HET LIJDEN VAN DE JONGE CHRISTOFF



Na het opdoeken van Spectator dook ik in de ‘formidabele’ wereld van Wally, Will en Willy. De ene week zat ik bij een kerel die beweerde dat hij de erfgenaam was van Lodewijk XIV, de andere keer bij een mafketel die de goegemeente wijsmaken wou dat de Heilige Maagd elke nacht zijn vochtige schouwmantel vol traande. De hele fauna en flora van de boekskes. Acht jaar schrijfkramp.

Ik dacht er terug aan bij het zien van ‘Die Huis’ docureeks ‘waarin interessante persoonlijkheden hun ziel blootleggen in de schaduw van de Zuid-Afrikaanse Wellington wijngaarden'. Dergelijke biechtvieringen doen het helemaal tegenwoordig. Deze keer werd de getormenteerde ziel van charmezanger Christoff - dubbele f - De Bolle ter tafel gelegd. Balancerend op het randje van de ultieme Calimero-noot konden we van de doorgaans blije schlagerfestivalprins vernemen welke lijdensweg hij als jongen is gegaan. Met om te beginnen op zijn tiende al de brute pech van een hersentumor, verwijderd langs de neus. Een overlever, een vechter en een hoopgever voor zovelen wie het zelf ook overkomt. Aangrijpend ook hoe Christoff hierna de pesterijen aankaartte die hem te beurt vielen vanwege de hele schoolgemeenschap (‘600 pesters, leraren incluis’) nadat hij de Soundmixshow had gewonnen. Met daar nog bovenop de vernedering en uitbuiting door zijn eigenste ‘manager’.

De ene wil gouverneur zijn, de ander directeur van de Nationale Bank. Nog een ander wil in geen geval de papa genoemd worden van Delphine Boël.

Je kan die bewogen levensgeschiedenis afdoen als lulkoek 'want er is toch nog veel erger in de wereld bij mensen die het niet eens meer kunnen navertellen bij een fluitje champagne'. Om van de wereld der letteren nog te zwijgen, is elk wereldje hard voor iedereen. Dat niemand het hem gevraagd heeft om te gaan Soundmixen. Dat wie ook maar even buiten de lijntjes kleurt als geïsoleerd buitenbeentje maar een uitweg heeft : jezelf blijven en je sterker tonen dan de rest. Lukken doet het helaas niet altijd. Eerder deze week toonde TF1 een film met debat na waarin een voor het leven gehavende jongen genaamd Jonathan net als Christoff op school werd vernederd. Wanhopig zette Jonathan zichzelf dan maar letterlijk in de fik. Na wekenlange coma en maandenlange revalidatie overleefde hij zijn vreselijke brandwonden. Christoff zegt zijn reddende kracht te danken aan Rita: ‘een vriendin voor het leven die zichzelf liever helderziende laat noemen dan waarzegster’. Rita beweert dat alles wat Christoff overkomt, het plan is van God. Van tumor tot pesten van tegenslagen tot successen.

De eeuwige botsing tussen vrije wil en fatalisme. In dit geval van een zogezegd vooraf door god geschreven plan. Jean-Paul Sartre ziet dat anders dan helderziende Rita. Voor Sartre is de zin van het leven de zin die je er zelf aan geeft en maak je jezelf tot wie je bent. Bijval oogsten of builen vangen, het hoort er allemaal bij en zijn dan ook voor eigen rekening. Tot je dood bent, kan je je eigen keuzes maken en je verfijnen als mens of integendeel compleet laten gaan in de kwade trouw. Pas na de dood zullen de anderen dan wel zeggen wie je volgens hen was. Al ken ik er die niet zo lang wachten om het te zeggen. De ene wil kelner zijn, de ander gouverneur van Oost-Vlaanderen of directeur van de Nationale Bank. Nog een ander wil in geen geval papa genoemd worden van Delphine Boël. Voor iedereen is het zelfconcept anders. Op een dag wil je romans of theaters schrijven, op je mondharmonica blazen, wandelen, fietsen of scooteren door de wondermooie heuvelen rond Ronse. Kom dan achteraf niet klagen dat je op je bek gaat: bij de keien van de kritiek of op de kasseien van de Koppenberg.

Christoff is een heerlijk eerlijke kerel, met een verrassend geladen levensverhaal. Als de zelfverklaarde helderziendheid van Rita hem een goed gevoel geeft, is dat zijn keuze. Met dat pesten ligt het een stuk lastiger. Volgens de oude stoïcijnen kan je namelijk nooit iemand anders verantwoordelijk stellen voor wat je zelf voelt. Epictetus beschrijft dat al mooi in zijn tijdloos Zakboekje.

Moet een Kerstmarkt voortaan Wintermarkt worden opdat niemand zich gekwetst voelen zou?

Kunnen opvattingen of meningen waardoor anderen zich gekwetst en beledigd zouden kunnen voelen gelden als criterium om uitingen ervan te verbieden? Moet een Kerstmarkt een Wintermarkt worden, opdat niemand zich gekwetst voelen zou? Volgens de sociale filosofe Miriam van Reijen leidt ons dat tot de ethiek van het hellend vlak. Zich beledigd of gekwetst voelen is iets wat bij diegene zit die misschien zelf te lange tenen heeft. Als een wet wordt afgestemd op wat er wel en niet gezegd mag worden, glijdt het criterium snel dat hellend vlak naar beneden en is het einde zoek. Voor Seneca is het nooit datgene wat iemand van binnen voelt dat een ander tot andere gedachten brengt of iets in de wereld veranderen zal. Dat kan alleen als je er uiting aan geeft. Alleen als je er zelf iets aan doet, als je het aangevoelde onrecht aanpakt, er iets over zegt in een veelbekeken TV-docu of film met debat na, alleen dan zullen pestkoppen twee keer nadenken eer ze kinderen op de schoolkoer of oudere collega’s op de werkvloer opzadelen met het levensgevaarlijk gevoel er niet of niet langer bij te horen.

‘Mijn Tuin van Heden’. Dagboeknotities.
Illustratie: Michel Provost.
(Meer lezen: ‘Stoïcijnse levenskunst’. Evenveel geluk als wijsheid. Miriam van Reijen. ISVW Uitgevers).

25 oktober 2018

MIJN TUIN VAN HEDEN

PARINGSDANS



Ik breng de kinderen dwars door de verkeerschaos van mopperende automobilisten en argeloze bakfietsers naar school. Onderweg hoor ik op de ochtendradio de dagelijkse dosis stoere bitsige haatpraat, verhalen omtrent vermeend verraad, beschuldigingen van arrogantie bij coalitiewissels in Antwerpen, Gent, Oostende. De paringsdans om de macht.

‘The whole problem with the world
is that fools and fanatics are always
so certain of themselves,
and wiser people so full of doubts.’
(Bertrand Russell).


Waarom dit dagboek? Ervaringen zet je toch gewoon online? De gevoelswaarde van onze ervaringen hangt niet langer af van de belevenis zelf maar van het omzetten ervan in de stroom van het oprukkend dataïsme. Wij die ons ooit vrolijk maakten over Japanners met hun foto’s, mikken nu zelf alles op Instagram en Facebook, checken hoeveel likes we krijgen.

Een handgeschreven briefje van Albert Einstein leverde vorig jaar op een veiling 1,1 miljoen euro op. Toen hij ooit een keer geen geld op zak had om de loopjongen van zijn hotel in Tokio een fooi te geven, gaf Einstein hem de tip het handgeschreven propje goed te bewaren ‘omdat het ooit wie weet meer waard zou zijn dan de fooi die hij hem nu even niet geven kon’. De jongen las:

‘Een kalm en bescheiden leven
brengt meer geluk dan het
najagen van succes en
de constante rusteloosheid
die dat met zich meebrengt’.


Lang verzekerden religies ons dat God ons altijd bezig zag, zich bekommerde over al onze gedachten en gevoelens, al onze daden deel uitmaakten van een overkoepelend kosmisch plan. Locke, Hume en Voltaire beweerden als humanisten dat ‘God’ een product is van de menselijke verbeelding . We moeten de betekenis van alles in onszelf zoeken, het hele universum zelf zin geven. Nu geeft het nieuwe dataïsme de humanisten een koekje van eigen deeg. God is inderdaad een product van de menselijke verbeelding, maar die is het product van biochemische algoritmen en meer niet.

De Babyloniërs geloofden dat de sterren hun lot bepaalden. Gelovigen van het Heilig Boek zegden beter te weten . ‘Laat de sterren voor wat ze zijn, lees de Bijbel.’ Humanisten kwamen dan met weer een heel ander verhaal. ‘De mens heeft God uitgevonden. Mensen zijn zelf de bron van alle waarheid. Als je voor een dilemma staat, luister naar jezelf en volg de stem van je innerlijk.’ Het was de basis voor de moderne alliantie tussen wetenschap en humanisme, rede en emotie, laboratorium en museum.

Na Darwin verkondigden biowetenschappers dat gevoelens complexe algoritmen zijn, die ons aangescherpt door de evolutie helpen de juiste beslissingen te nemen. Onze liefde, onze angst, al onze hartstochten zijn dus geen wazige spirituele fenomenen. Als je naar je gevoel luistert, wend je je eigenlijk tot een algoritme waaraan de evolutie miljoenen jaren heeft gesleuteld en dat de zwaarste kwaliteitsproeven van de natuurlijke selectie heeft doorstaan.

Deus sive natura
op de glijbaan
van oorzaak naar gevolg,
tussen noodzaak en toeval.
(Met dank aan Spinoza).

In het verleden werden we gecensureerd omdat onze informatiestromen geblokkeerd werden door zwaar verzuilde hoofdredacties, naderhand door commerciële belangen en marktaandelen van fusionerende uitgevers. Nu worden we wereldwijd plat gecensureerd …overspoeld als we op de sociale media zijn door irrelevante informatie. Vroeger waren machtigen machtig omdat ze de informatiebronnen beheersten. Tegenwoordig kom je vrij goed weg wanneer je weet wat je kunt negeren.

‘Mijn Tuin van Heden’.
Dagboeknotities.


(Verder lezen:‘Homo Deus’. Harari. ‘Filosofie voor een weergaloos leven’. Kamphuis).

17 oktober 2018

MIJN TUIN VAN HEDEN

VAN ALGORITMEN, TOVENAARS EN PROFETEN



Algoritmen filteren de bubbel waarin ik blij door mijn ‘Tuin van Heden’ stap. Uit onderzoek van Google blijkt dat het algoritme van Facebook nu al beter is in het beoordelen van mijn persoonlijkheid, mijn familieleden en mijn vrienden.

Bij 86.220 vrijwilligers had het ingeschakeld algoritme 10 likes nodig om de antwoorden op honderd gestelde vragen beter te voorspellen dan de collega’s, 70 om het beter te doen dan vrienden, 150 likes voor familieleden, 300 om de eigen echtgenoten te overtreffen. Bij toekomstige verkiezingen zal Facebook onze politieke mening kennen, weten wie de cruciale zwevende kiezers zijn, hoe die naar ‘het andere kamp’ gelokt kunnen worden.

Volgens biologen spelen ook mijn herinneringen, voorstellingen en gedachten zich niet af in hogere, immateriële sferen, maar bestaan ze eveneens uit lawines van elektrische signalen van miljarden neuronen. Volgens hun nieuwe dogma zijn ook onze organismen algoritmen.

Maar is er wel een algoritme dat mijn gevoelens van verwondering, vreugde en verdriet bevat? Tot vandaag heeft bij mijn weten niemand de liefde onder zijn of haar microscoop gezien.

Wat moet je bijvoorbeeld met je microscoop bij marteling en verkrachting? Vanuit zuiver neurologisch perspectief zie je biochemische reacties in de hersenen , gaan er elektrische signalen van één klompje neuronen naar een ander. Het verklaart nog niet waarom marteling en verkrachting verkeerd zijn zonder daarbij te verwijzen naar de subjectieve gevoelens van pijn en de ethische bezwaren.

Mijn ‘Tuin van Heden’ wordt bevolkt door tovenaars en profeten. De profeten van mijn tijd waarschuwen voor dreigende tekorten aan schoon drinkwater, landbouwgrond, fosfaat, wijzen op de vervaarlijk stijgende concentratie van CO2 in de atmosfeer. Tovenaars beantwoorden de profeten met vertrouwen in de menselijke vindingrijkheid, het vermogen om problemen aan te pakken en op te lossen.

Profeten vinden het een illusie dat je 10 miljard mensen voeden kan met industriële landbouw omdat de milieuschade veel te zwaar is. Tovenaars vinden het een illusie dat je het kan redden met biologische landbouw omdat die veel te veel ruimte in beslag neemt.

Profeten zijn beducht voor concentratie van economische en politieke macht. De tovenaars hebben vertrouwen in de vrije markt, zeggen de natuur net zo te waarderen als profeten, focussen ondertussen op efficiëntie.

Tovenaars vinden kernenergie interessanter dan windmolens en zonnepanelen. Profeten baseren zich op waarden. Radioactief afval is gevaarlijk en kan nooit veilig worden beheerd. Het is dus immoreel de toekomstige generaties op te zadelen met oceanen vol radioactief afval.

Voor elk argument pro van de tovenaars is er een tegenargument van de profeten. Misschien komt het algoritme ons vertellen wat ons staat te doen.

God is een algoritme. Becijfert het algoritme.

‘Mijn Tuin van Heden’.
Dagboeknotities.


‘De Tovenaar en de Profeet’. Charles C.Mann.
‘Homo Deus’ Yuval Noah Harari.

08 oktober 2018

BRIEFGEHEIMEN

VAN DE WAANZIN
VERLOS ONS, HERMES.




Als de auguren Ronse gunstig gezind zijn, wordt in de ambassade van de Heilige Stoel in Rome tussen de stad Ronse en het Vaticaan op 14 november een Memorandum Of Understanding (MOU) getekend. Een verdrag om de band tussen Ronse en Rome te versterken. Met jou als verbindende figuur.

Het huidig stadsbestuur van Ronse houdt hiertoe, zo verneem ik uit goede bron, 10.000 euro klaar om te investeren in je Romeinse graftombe. Als de auguren van Rome en de augurken van Ronse onze geliefde stad ook nog samen ten tweede male gunstig staan, dan wordt jouw heiligdom hier in Ronse (zoals ik mijn fidele lezers eerder al meldde) zeer terecht verheven tot Basiliek.

Hermes, bij al deze politieke en diplomatieke maneuvers achter de schermen richt ik dit schrijven tot jou achter wiens knoken ik nu al meer dan een halve eeuw aan stap. De jongste decennia direct achter de bellenman en de dragers van het schrijn. Tot mijn oren tuiten van de afgedreunde paternosters en al mijn onzekerheden verstuiven in de lentepollen en de mysteriën des ongeloofs. Wat je ons Ronsenaars met dat ritueel, met jouw schrijn, met de wonderlijke klanken van de bellenman erachter schenkt, valt met geen kettersboek te beschrijven.

Jouw Bellenman heeft nu zijn nieuwe erestek gekregen aan de entree van onze Oude Vrijheid. Het hartje van Ronse rondom jouw crypte wordt helemaal weer mooi gemaakt. Zo bouwen we als Ronsenaars altijd voort aan de toekomst van onze traditioneel onthaalvriendelijke stad . Zoals in vroegere tijden talloze pelgrims van hier en elders bij jou soelaas vonden om samen de waanzin te bedwingen.

Waanzin die
met of zonder ergotisme
van alle tijden is.
En van alle streken.


Hermes, ik hoop oprecht dat het lukt.
Met dat Vaticaans Verdrag en die Basiliek.
Ver van de grote en kleine politiek.
Ver van de kliekjes en de geheimdoenerij.
Ver van de coulissen-dramatiek.



Ik hoop dat je Ronse mee stuwt in de vaart van de heropstanding.
Ik hoop dat je de Ronsenaars bevrijdt van vijftig jaar vernedering en insluiting.
Ik hoop dat je de stad Ronse haar Oude Vrijheid terugschenkt die haar door de kleine Ronsese rivaliteiten en de grote Brusselse politique politicienne is afgepakt.
Ik hoop dat je de verbittering en het donkere doemdenken wegneemt in deze stad die jouw naam diep in het hart draagt.
Ik hoop dat je met ons, Ronsenaars van hier en elders van Ronse weer die prachtige warme ontmoetingsplek maakt voor alle mensen die van goede wil zijn.


Aan Hermes. Romein en Ronsenaar.

(Foto: Yannic Vancaeneghem.
Illlustratie : Michel Provost).