12 mei 2017

HERMES & DE KANUNNIK

INTEGRALE TOESPRAAK
KANUNNIK PASTOOR
ANDRE DE WOLF
OVER 'HERMES'

Ronse.
St.-Hermescrypte
Vrijdag 5 mei 2017.



Als echte, geboren en getogen Ronsenaar en meer dan 50 jaar trouwe fiertelganger en jarenlange voorbidder achter het schrijn zou ik willen zeggen, wij Ronsenaars en allen die Ronse nog steeds graag zien leven dezer dagen op een wolkje… met onze stad die open bloeit en dit niet alleen met de heroplevende “Vrijheid”. Maar heel in het bijzonder ook met die tintelingen rond ons aller Ronse met zijn Fiertel en Sint-Hermes, voor mij… excuses Stéphane, Stef nog steeds Sint …. Heilige Hermes.

Waarom zou dat zo zijn dat we nu als Ronsenaars en Sint- Hermes vrienden op een wolkje leven? Daar zijn meerdere goede redenen voor, maar er zijn er wel twee heel bijzondere. Er is eerst de afronding van het prachtwerk van onze stadsconservator Eric Devos met de recente publicatie “De Sancto Hermete Martyre De iconografie van Sint Hermes tot ca. 1500”. Dit boek is de kroon op het werk van wat wij een “opus” van circa 800 blz. mogen noemen over de geschiedenis van Ronse en zijn Fiertel met Sint- Hermes. Ik houd eraan publiekelijk Eric Devos van harte te feliciteren en te danken voor dit tot en met historisch gedocumenteerd en gefundeerd oeuvre.
En ten tweede: vandaag vieren wij de blijde geboorte van “Hermes” van Stef Vancaeneghem, het tiende werk van onze bekende schrijver auteur. De auteur Stef die in hoge mate schatplichtig is aan het gedegen, historisch betrouwbaar werk van onze stadsconservator Eric Devos. Ook in Ronse wordt dit nog al eens in het Engels gezegd, zijn “research”. Deze twee publicaties kunnen als pijlers dienen op de moeizame weg naar de erkenning door de Unesco van de Fiertel als Werelderfgoed.


De presentatie van “Hermes” is geen gemakkelijke klus voor mij, omdat dit boek “Hermes” zo overduidelijk autobiografisch is en tevens dood eerlijk, zo getekend door wat te lezen staat op de kaft van het mooi uitgegeven boek: “Hermes is tevens en niet in het minst de balans van een levenslange filosofische zoektocht naar zingeving en betekenis”.

Stef, het is een boeiend, scherpzinnig, vlijmscherp ja uitdagend werk geworden. Zo bijzonder leerrijk ook, het is één stuk bruisende, maar zo vaak tragische geschiedenis van Ronse. Jammer dat wij destijds in ons geliefd Sint Antonius college de Ronsische geschiedenis niet op die wijze hebben gekregen. Graag deze suggestie, misschien zou men werk kunnen maken van het herschrijven, van een hertaling van de geschiedenis van Ronse door de eeuwen heen aan de hand van dit boek “Hermes” en het basiswerk van onze stadsconservator Eric Devos. Het zou kunnen helpen om de boeiende maar ook tragische geschiedenis van Ronse te her situeren in Vlaanderen, in België en in Europa. Immers, het samenleven van generaties van mensen is ook in Ronse nooit “simpel” geweest…tijden van oorlogen, sociale onrust en vrede hebben mekaar afgewisseld, maar steeds heeft Ronsiesche de mens, dat “mensje” , dat stipje in de kosmos zich opgericht. De mens en alleen de mens van alle levende wezens, voor mij, door God geschapen met verstand, kan dit doen. Onze bekende professor filosofie in Leuven, Albert Dondeyne zegde het eenvoudig: “de mens is een denkend,
na-denkend wezen, hij kan alles nader bedenken… hij kan filosoferen …” en dat is het wat Stef zo graag, zo overvloedig en zo heerlijk goed doet in zijn” Hermes”.

Maar hij deed en doet dat blijkbaar ook tijdens het stappen in de Fiertel ommegang. Stef gaat uit overtuiging mee op bedevaart als een bekennende, meermaals in het boek zich uitende “agnost”. …wellicht gaat hij daarom niet ten zegen in Louise Marie, misschien wel in Lorette, omdat zelfs bij Stefaan, Maria nog een boontje voorheeft op die grote Heilige Hermes. Nu dit prachtig kapelletje van Lorette uit 1664 is waarlijk een eeuwen oude parel aan de dietse kroon, en moet ten alle prijze behouden en beschermd worden, ook als rust en gebedsmoment voor de Fiertel dragers.

Deze “Hermes” presenteren in zo een korte tijdsspanne laat niet toe dat ik hier een kritische analyse maak hoofdstuk per hoofdstuk. Kritiek komt zoals professor Dondeyne het ons ook duidelijk maakt, van “krinein” dwz. bewust het positieve en het negatieve stellen, op onze dagen wordt het vaak herleid tot het laatste, nl. eenzijdig negatieve kritiek.

Waarde lezeressen en lezers van “Hermes”, jullie mogen jullie verwachten aan een taaie brok filosofische belezenheid, bepaalde inzichten worden scherp, heel scherp, ja tot op het bot gebracht. Zo kennen we onze auteur, maar het gebeurt steeds “in het perspectief van een continue, zo eerlijk mogelijke bevraging én van de existentiële, de bestaans verwondering”. Zo is er bijvoorbeeld de rake, imponerende, historische schets van de tragische strijd tussen de rede en de dogmatiek ten tijde van Galilei en anderen. Graag hier een typisch Stefiaanse invulling van deze eeuwige problematiek …als nadenkende, nader bedenkende mensen zijn we hem daar dankbaar voor:

“Wie vandaag achter het schrijn en de bellen aanloopt als bedevaarder torst dus ook de hele geschiedenis mee van die eeuwenlange worsteling tussen de rede en dogmatiek”…

en dan volgt er iets wat tot diep nadenken stemt :

“de Fiertelbedevaarder geeft die eeuwen lange traditie door. Daarbij dansend op de slappe koord, tussen mystiek en wetenschappelijke vooruitgang, tussen wonder en verwondering”.

Indringend mooi schrijft Stef aansluitend deze duiding van wat de Fiertel voor hem oproept:

“Wat de Ommegang voor mij zo mooi maakt doorheen de duisternis van dogmatiek en het licht van de rede is alles wat een mens van deze tijd rest aan mysterie en schoonheid van het landschap en de natuur om zich heen, in de klanken van de bellen. In Trommel en Fluitje die de Sint Hermesgilde voorgaan. In het Fierteldeuntje van de Brandweer. In de “Missa in Honorem Sancti Hermetis op het Schijvenorgel van de Sint-Hermeskerk…”.

Dit laatste stukje “Hermes” herlezend krijg je dik heimwee naar vroeger en is er de pijn omdat je niet meer mee kunt stappen achter het schrijn, op die 32.6 km lange tocht door dat schuune Roonse .

Stef het is bijzonder boeiend, ja intrigerend om die bekende Fiertelroute met zijn vaste ankerpunten en rustplaatsen via uw beschrijvingen en …filosofische duidingen te herbeleven. ..want plots dacht ik onze auteur van “Hermes” en goede vriend Stef is geboren in 1950 … het jaar van mijn plechtige communie waar ik voor het eerst met de fiets van mijn mama de Fiertel mocht uitrijden… en tussen 1951 en 1957 ieder jaar als KSA-er de Fiertel mocht doen, jammer genoeg niet als Ronsische scout, “Ridder van de Fiertel” (ze zijn terug in de Fiertel gekomen sinds een paar jaar) maar ook vele jaren lang, de onderpastoor van Sint Hermes parochie vervangende, talloos vele Onze Vaders en Wees Gegroeten biddende achter het schrijn al dan niet met een goed werkende megafoon…waar gij Stef ooit nog een leuk en uitdagend stukje over geschreven hebt…

Want geachte toehoorders en jullie allen toekomstige enthousiaste lezers en lezeressen, laat jullie niet afschrikken door deze ballade van tussentittels die je in “Hermes” te verwerken krijgt in deze bijzondere verzorgde uitgave . De titel van het eerste deel van het boek is: “In het licht van de eeuwigheid”. Onderaan iedere bladzijde in deze bijzonder verzorgde uitgave kun je “In het licht van de eeuwigheid” nog eens bemediteren. Laten we samen even de Fiertelomgang in gedachte doen, de bekende route met zijn ankerpunten en rustplaatsen volgend en die rake tussentittels tot ons laten doordringen.

Verwondering.
Van zwerfgoed tot erfgoed.
De koralen van de Muziekberg.
De Galgenroute.
Mystieke Mix.
Twitter @ Pontifex.
De Schreeuw.
Rituelen rond de Waanzin.
Deus ex Machina.
Grensoverschrijdend gedrag.
Pure schoonheid.
Ravages rond Hermes.
Het Heilig Vuur.
Wilde Maagdekens en Slekkentrekkers.


In elk van deze brokjes mooie literatuur en poëzie, kan ik slechts één landing maken voor een moment van aandachtig stil worden bij de woorden van Stef: “Verwondering-bewondering”, en jawel “In het licht van de eeuwigheid”… voor mij persoonlijk, de eeuwige God.
Door de mij toegemeten tijd gedwongen kies ik er maar eentje uit voor ons hier vanavond, het komt uit het stukje: “Pure schoonheid”. Mijn goede vriend Wim Vancoppenolle, ons aller Tavi, zal zo dadelijk als derde stukje dit ook even voorlezen.

“Deze Fiertel is een bedevaart uit het vergane verleden in dit al te harde heden, onderweg naar het zeer onzekere morgen.
Gisteren is weg, maar niet helemaal.
Zoveel van gisteren zit in ons hart. Wat ons rest, zijn de essentiële oliën van het leven. De kwintessens van een bestaan. Als een parfum dragen we als bedevaarders een verleden vol ervaringen met andere mensenlevens met ons mee.
Het ware Fiertel-gevoel valt nog met de mooiste metaforen niet te beschrijven .
De Fiertel is een allegorie van het Ware, het Goed en het Schone. Je moet het zelf beleven: niet één keer, keer op keer.
Wie zelf nooit achter de bellen aan stapt, mist het magisch-realisme op stapschoenen achter het schrijn.
Hermes overstijgt met zijn relieken zowel zijn eigen mythe als de waan van de dag en de schone schijn. Dit is het echte mirakel van Hermes. Dat hij er vandaag nog altijd helemaal staat. Dat hij meer dan ooit zoveel losweekt”.


Goede vrienden, dit eerste deel van “Hermes”, “In het licht van de eeuwigheid” biedt meerdere vlijmscherpe analyses tussen dogma en fundamenteel wetenschappelijk onderzoek . Dit alles is boeiend en uitdagend geschreven, soms daardoor wat al te eenzijdig. Graag daarom een tweede suggestie: “Hermes” dit laatste werk over Ronse en zijn Fiertel vraagt uit zichzelf om een open dialoog over de prangende historische, filosofische en religieuze vragen rond de Fiertel, de Fiertelommegang met zijn commercialiserings-en banaliseringen tendensen in een ver verleden, maar ook vandaag de dag, door Stef raak geduid als Ronde van Vlaanderen toestanden….

Onze eeuwenoude Fiertelommegang wordt in het “Heilig Vuur” van deel 1 een heel mooie toekomst toegewenst:

“Het is daarom een gerust stellende gedachte dat er hard werk wordt gemaakt van de Fiertel als absoluut te vrijwaren Werelderfgoed .

Dit zo houden en koesteren. Wat telt, is the spirit. Als alles wegvalt, rest ons enkel deze laatste houvast waarvan het symbool de draagstoel onder het schrijn is.

Onverzettelijk en onwrikbaar zullen we zijn, als het erom gaat ons mooiste erfgoed te koesteren en door te geven aan de beginnertjes om ons heen.

Als mijn persoonlijke interpretatie van het Hermes-verhaal hen daarbij op de weg helpt, dan heeft mijn lange leestocht, mijn research en puzzelwerk zijn doel bereikt." (Hermes blz. 189)



Het tweede deel van dit boek “Hermes” staat onder de sprekende tittel: “Hermes in extremis”. Hier plaatst onze goede vriend Stef een slotakkoord op hoog niveau.

“Hermes in extremis” biedt een dramatische dialoog tussen de blinde Salome, die christen-gelovig is geworden en die Hermes “ziende wil maken” door hem los te maken van de Romeinse goden. De furieuze en tragische reactie van Hermes op de pogingen tot bekering door Paus Alexander, Salome en Theodora wordt hier tentatief, tot reflectie dwingend beschreven.

“Het bloed van onze martelaren, is het zaad voor de nieuwe christenen. De mensen hebben nood aan een persoonlijke God die zich hun lot echt aantrekt.

Hoor de zelfverklaarde paus Alexander bezig. Alsof er wat mis is met onze eigen goden. Volgens Theodora zouden alleen nog enkele aristocraten van de senaat zich vinden in de oude Platonische leer en de Aristotelische Ethica Nicomachea. En alleen de boeren zouden zich hardnekkig vastklampen aan onze traditionele goden”.

In de twee prachtige redevoeringen van Quirinus en keizer Hadrianus wordt de keuze voor de doodsstraf van Hermes, de val van Hermes in bijzonder dramatische bewoordingen beschreven. Het moeten kiezen voor de doodsstraf met onthoofding voor Hermes, de goede vriend van keizer Hadrianus, plaatst de keizer voor een zwaar gewetens conflict. Keizer Hadrianus laat Hermes, “Jij, mijn maat voor altijd” het palmares zien van het Rome en het wereldrijk dat zij samen gebouwd hebben. Keizer Hadrianus prijst Hermes, zijn stadsprefect van Rome, om zijn vele, vele rijke gaven”. En toch, keizer Hadrianus kan niet ontkomen aan de gruwelijke keuze waar in de mensengeschiedenis zo vaak mensen voor stonden. Keizer Hadrianus richt zich aldus tot Hermes:

“Je zet met de rug tegen de muur. Je dwingt me ertoe dingen te doen waarvoor een ander dan ik zijn handen in onschuld wassen zou. Maar ik ben behalve je vriend ook je keizer. Vergeet dat niet.

Jouw nieuwe geloof is een dwaasheid. Een verderfelijk bijgeloof. Iets voor slaven en onontwikkelde lieden. … Ik vraag het je als vriend, als strijdmakker, als je keizer en voor de allerlaatste keer.

Zweer je geloof af.
Offer aan onze goden.

Doe het me niet aan dat ik uitgerekend tegen jou de hoogste straf moet uitspreken. Ik geef je nog een etmaal de kans. Ik gun je de tijd om je mening te herzien. Ik bied je bovendien de mogelijkheid, als je toch koppig wil blijven, om er zelf uit te stappen. Met waardigheid. Als een echte stoïcijn. Meer kan ik voor jou, met de beste wil van de wereld, niet meer doen”.

Zo werd Hermes stadsprefect van Rome …Heilige Hermes, martelaar …patroon van onze stad Ronse.

Slotwoord:

Stef nen “dieken proficiat” voor dit prachtwerk “Hermes”. Je schrijft zelf dat dit een verslag is van uw 50 jarige schrijftocht langs de oevers van uw Ronsische roots.


Dank, dank Stef voor dit prachtwerk en ja,…zelfs tot deze morgen, bij mijn ontbijt koffie, heb je mij nog eens dik verrast met één van de mooiste duidingen van je boek “Hermes”. Jawel, in “ Het Nieuwsblad”, katern Vlaamse Ardennen Vrijdag 5 mei 2017 blz. 4, kan men lezen en ik citeer heel graag :

“Hermes is vooral ook mijn ultieme liefdesverklaring aan Ronse, mijn stad. Ik steun er Ronse mee als stap naar het Werelderfgoed dat de Fiertel moet worden. Die is voor mij, net als voor veel Ronsenaars, heilig. Nooit is Ronse mooier dan op een Fierteldag”.

Kanunnik Pastoor André De Wolf

ZATERDAG 13 MEI
VANAF 15 U BIJ
BOEKHANDEL BEATRIJS




Ik signeer 'Hermes'
zaterdag 13 mei
om 15 u in
Boekhandel Beatrijs Oudenaarde.


Foto's met dank aan Fabrice Gevaert.