16 december 2015

PASSAGES

VERLICHTING
EN VERVOLGING




‘Ge moogt naar huis gaan vaarwel goodbye’. Ik hoor hem bezig in de wagen tegen zijn zusje. Zijn woensdag kan al niet meer stuk. Harrison Ford ('Indiana Jones'), zijn ultieme held, is gesignaleerd in The Force awakens. De beste Star Wars in tijden, signaleert mijn krant. Ik pluk zijn zus uit haar zitje, stop haar roze konijn in haar pimpompuli. Samen lopen ze hand in hand het paadje op naar hun halve schooldag. Straks nog meer Mister Bean, op Tjoetjoeb. Op de terugweg door de verkeersjungle zingt Urbanus Jezuske is geboren in een bakske vol met stro.

De verontwaardiging toen, om de geiligschennis van een zondig mens die alleen al om zijn artiestennaam 'naar één van onze groojtste pauschen’ op de Index der Verboden Onwelvoeglijkheden moest. Ik geniet van de tijdloze tekst, pik de lokale kerstsfeer mee. Vorig jaar verdween Jezus hier van onder de os en de ezel uit de stal. ‘Gekidnapt’ heette het.

Rituelen. De winterwende van 21 december wordt al duizenden jaren gevierd als magisch moment waarop de duisternis wijkt voor het licht. Het christelijke feest op 25 december matcht bovendien met de winterwende op de Romeinse kalender. Het licht scheen in de duisternis. Maar tot op vandaag neemt de duisternis het niet aan. In de Saksische traditie wordt de zomerzonnewende op 21 juni gevierd als tegenhanger van het winterse ‘Joelfeest’. In onze gewesten is dat gaandeweg het feest van Sint-Jan geworden ( 24 juni).

Ik herinner me de blikken dozen die her en der tot ontploffing werden gebracht met carbure. Vreugdevuren ook, tussen de netels bij de laatste schaapherders aan De Vuilhoop . Nu wordt – om religieuze redenen zogezegd - één blikje Gold Schweppes onder een passagiersstoel gemikt. Verdwijnen honderden Russen met één knal recht vanuit hun Egyptisch paradijs en de zevende hemel naar de hel.

Winterwende. Zomerwende. Kantelmomenten die teruggaan naar oude rituelen en na de Verlichting nieuwe ritualia verwekten die helaas op hun beurt het daglicht schuwen. Van verdoken catacomben tot besloten loge-ateliers: een vervolgverhaal van vervolging en verlichting.

Religies gingen pas deze rol van betekenis spelen toen de mens zijn zwervend bestaan opgaf. Oude volkse mythen en sagen werden vervangen door georganiseerde godsdiensten. De onverdraagzaamheid van vooral drie monotheïstische religies smoorde de initiële morele codes omtrent liefde en medemenselijkheid in het bloed. Eeuw na eeuw geven de mensen het geloof door dat ze zelf voor waar aannemen. De eigen ‘zekerheden en waarden’ zorgden onderweg naar hun Eden en ons heden voor brandstapels, slachtpartijen en terreur . Godsdienstige ideeën worden van kinds af doorgegeven. Geestelijken zorgen ervoor dat kinderen enkel over hun eigen geloof iets aangeleerd wordt. Zo begint al op heel vroege leeftijd de indoctrinatie van de kinderbreinen.

De Amerikaanse filosoof Daniel Dennett pleit ervoor dat alle gesubsidieerde scholen de basiskennis over de diverse godsdiensten onderwijzen. Geen onderwijs vanuit, maar over de diverse geloofsovertuigingen. En dit op een nuchtere, historisch en biologisch bevoegde manier. Zeer wenselijk: denk maar aan de zogenoemde creationisten en de aanhangers van Intelligent Design die tot op vandaag de evolutieleer van Darwin negeren.

De Belgische professor Patrick Loobuyck gaat nog een stuk verder dan Daniel Dennett. Hij pleit voor vervanging van de lessen godsdienst en zedenleer door het vak Levensbeschouwing, Ethiek en Filosofie (LEF) dat dan door alle leerlingen gevolgd wordt.

Scholen dienen niet om gelovigen te ‘kweken’ maar om kinderen op te voeden tot kritische burgers. Zodat ze later als volwassenen hun eigen doelbewuste keuzes kunnen maken.

Blogboeknotities voor hardnekkige lezers.
Ill: Ernest Van Den Driessche. 'Kerststal in de boerenkamer’